NETFLIX – ORYGINALNY FILM DOKUMENTALNY
Najbardziej szkodliwe zachowanie opiera się na strachu.
‎Chronimy swoją pozycję w społeczeństwie.
Strzeżemy własnego terytorium i zdrowia.
Postęp jest jednak nieunikniony.
Tu kontrola misji Apollo. Macie zgodę na lądowanie.
Powtarzam, zgoda na lądowanie.
Ówczesny świat był pełen uprzedzeń.
Kobiety astronautki. Niedorzeczny pomysł.
Przyjęłam. Słyszę cię dobrze, Jim. Lecimy swobodnie.
- Jim, słyszysz mnie? Odbiór. - Głośno i wyraźnie.
Wszyscy wiemy, dlaczego do tego nie doszło.
90 metrów.
15 sekund do celu. Przejmij, Sarah.
To był męski światek. Nie było w nim miejsca dla kobiet.
W zbiorniku mamy 10% paliwa.
Wyszło nam to tak dobrze, że im się nie spodobało…
Jest cień.
Idealne miejsce. Widzę kilka głazów, nie jest źle.
Nie powiedziałam nikomu, że chcę być astronautką.
Postanowiłam nią zostać.
Lot wyrównany. Ląduj.
Siedem, sześć procent. Dość szybko.
Kontakt. Stajemy!
Ktoś musi rozpocząć walkę o zmianę myślenia.
Ktoś musi przetrzeć szlak.
To jeden mały krok dla kobiety,
ale kolejny wielki skok dla ludzkości.
Niespodzianka!
- Jak się masz? - Świetnie.
Miło cię widzieć.
- Cześć. Jak tam? - Dobrze.
- Dobrze cię widzieć. - Dziękuję, ciebie też.
- Jakim samolotem zwykle latasz? - Cessną 172.
Chociaż ostatnio leciałam Cherokee.
Jestem przyzwyczajona do maszyn Piper, bo kiedyś miałam trzy Comanche.
- Pamiętam, byłaś ich fanką. - Uwielbiam te dolnopłaty.
Miałam fart i raz w miesiącu pilotowałam samoloty Stearman.
- Brawo. - Świetnie.
Miałam taki samolot, jako dwudziestolatka, w Kalifornii.
Byłam ciekawym świata dzieckiem.
Pierwszy raz leciałam samolotem w wieku dziewięciu lat.
PILOTKA
Było cudownie. Wolność, zapach spalin i wiatr we włosach.
To była część mnie. Czułam się, jakbym też miała skrzydła.
Dorastałam w Minnesocie.
Codziennie widziałam samoloty na niebie i myślałam: „Też bym tak mogła”.
Rodzicom się to nie podobało.
Uważano, że latanie nie jest dla kobiet.
Wiedziałam lepiej. Lubiłam to i dopięłam swego.
PILOTKA
Pierwszy samodzielny lot postrzega się jako swoje największe osiągnięcie.
PILOTKA
Z dreszczykiem wzbijasz się w niebo i czujesz wolność.
Patrzysz w dół i masz właściwą perspektywę.
Zawsze byłam otwarta,
chciałam uczyć się nowych rzeczy i przeżywać nowe przygody.
Do Flint przyjeżdżali piloci akrobacyjni i zachęcali do odbywania lotów.
„B” powiedziała, że gdy wystartowała i spojrzała w dół,…
MĄŻ „B” STEADMAN, PILOTKI
… to stwierdziła, że została do tego stworzona.
Oto oficjalne zdjęcie ślubne Janey.
Matka pochodziła z bogatej rodziny
i wykorzystywała to, żeby gonić za marzeniami.
SYN JANEY HART, PILOTKI
Siedemnaście lat. Masz rację.
Pierwszy raz leciałam samolotem, gdy byłam bardzo młoda.
CÓRKA JANEY HART, PILOTKI
Pilotem była matka.
I poleciałyśmy, prosto do nieba.
Matka była przeszczęśliwa, że pokazała córeczce,
czym ta mogłaby się zajmować.
Wzbijałyśmy się wyżej i wyżej,
coraz bardziej zbliżając się do chmur.
Zaczęłam się niepokoić, bo myślałam, że chmury to ciała stałe
i że zaraz się o nie rozbijemy.
Gdy było już blisko, powiedziałam, że zaraz uderzymy w chmury.
Matka roześmiała się i odparła: „Patrz na to”.
Wleciałyśmy w chmury, a potem znów się wzbiłyśmy.
Było cudownie.
Nawet dziś, gdy startuję,
często myślę: „Boże, dlaczego ja?"
"Dlaczego to mnie się udało?” Nie potrzebowałam wielu zachęt.
PILOTKA
Rwałam się do latania i kochałam to.
Zawsze rodziły się uprzedzenia, gdy kobiety brały się za to, co męskie.
Lecz krążyły historie o kobietach dokonujących przełomów w lotnictwie.
Wiedziałam więc, że można.
Chce pobić rekord prędkości wśród kobiet: Jacqueline Cochran.
W Detroit startuje dziewczyna uznawana za pierwszą damę przestworzy.
Kobiety szybko robią postępy.
Rekord pobity przez pilotkę z Francji wynosił 444 km na godzinę.
Jacqueline lata o 27 km na godzinę szybciej.
Ląduje. Jestem ciekawa, jak wygląda po locie ponad 470 km na godzinę.
Ta prędkość wystarczy, by popsuć fryzurę.
Nie poznałam Jackie Cochran, ale mogę opowiedzieć jej historię.
Leciałam kiedyś do Cincinnati i dostawałam instrukcje z wieży.
Usłyszałam głos kobiety. Leciała samolotem Lockheed Lodestar.
Pomyślałam: „Wielkie nieba, co za kobieta lata wspaniałym Lockheedem?”
Wieża do niej: „Lockheed, podchodzisz na zły pas”.
A ona na to: „Wyląduję tam, gdzie mi się podoba”.
Zdziwiłam się, że tak można mówić przez radio.
WYWIAD RADIOWY
Nie potrzeba nam powodu, by zaprosić Jacqueline Cochran.
Jest to zapewne najwybitniejsza pilotka na świecie.
Ponoć przeszłaś kurs pilotażu na lotnisku Roosevelt Field w 1932 roku.
- Zgadza się. - Lądowałaś bez napędu.
I to już po 48 godzinach od posadzenia pierwszej maszyny.
- Ile godzin szkolenia odbyłaś? - Pięć godzin i pięć minut.
Dobrze ci też szło w branży kosmetycznej.
- Bardzo dobrze. - Bycie żoną milionera pomaga, prawda?
Dobrze sobie radziłam i przed ślubem.
Jacqueline Cochran była wyjątkową kobietą.
Wychowała się w biedzie na Południu.
Stworzyła własną firmę. Poznała Floyda Odluma,
który przed wojną był najlepiej zarabiającym dyrektorem w USA.
Jackie była indywidualistką.
Pierwszą kobietą w jednym czy drugim. Chciała być pionierką.
Kobiety ze skrzydłami.
Na lotnisku Avenger Field w Teksasie
znana pilotka Jacqueline Cochran udziela kursantkom ostatnich wskazówek.
Następnie odlatuje na uroczystości rozdania dyplomów.
„Żegnaj, córko. Teraz pracuję dla wojska”.
Podczas II wojny światowej Jackie kierowała WASP-em,
czyli korpusem pilotek latających każdym typem samolotu.
Po raz pierwszy zaczęły latać maszynami wojskowymi, ale nie na wojnę.
Ich zadaniem było wykonywanie lotów transportowych.
Odbierały samoloty z fabryk i przekazywały je w ręce lotnictwa.
Pilotowały samoloty po takim samym lub mniejszym przeszkoleniu jak mężczyźni.
Robiły to równie bezpiecznie.
Udowodniły więc, że potrafią.
Nikt nie powinien mówić, że latanie to nie ich bajka.
Nie uwierzyłyby. Tak samo jak w to,
że kobieta nie może być jednocześnie pilotem i kobietą.
Po wojnie pilotki nie zrezygnowały i nie wyrzekły się niezależności.
Wiele z nich zostało w lotnictwie.
Nie chciały wracać do kuchni. Nadal pragnęły wolności.
„WYŚCIGI PUDERNICZEK”
Kobiety z WASP-u były świetnymi mentorkami.
Organizowały wyścigi powietrzne zwane „Wyścigami Puderniczek”.
‎Debiutowałam w 1952 roku.
‎Mając 18 lat, nie boisz się.
Nie uważasz tego za bohaterstwo. Chcesz przeżywać przygody i bawić się.
Osiemnastolatkom wydaje się, że nic im się nie stanie.
Sama nazwa ładnie brzmi: „Wyścigi Puderniczek”.
Każda szczyciła się udziałem w zawodach.
Jesteś na starcie, flaga opada, dodajesz mocy i odlatujesz.
Trzymałam się blisko pasa, żeby nabrać prędkości.
Kobiety startujące w wyścigach są wspaniałe i bardzo inspirujące.
Są to przyjaciółki na całe życie.
Cudownie jest wygrać Międzynarodowe Wyścigi Lotnicze Kobiet.
Mary i ja jesteśmy dumne.
Cieszymy się z pobytu na Florydzie. To wspaniały stan.
Te wyścigi były bardzo ważne.
Pokazywały siłę charakteru i profesjonalizm pilotek.
Środowisko wyścigowe było bardzo silne. Więzi tam nawiązywane również.
1957 ROK ZACZYNA SIĘ „WYŚCIG KOSMICZNY”
4 października 1957 roku światem wstrząsnęło pewne wydarzenie.
Sputnik! A niech mnie.
To coś okrążyło świat.
Kosmos był ekscytujący.
Wszyscy się nim interesowali.
Pamiętam, jak ogromna fascynacja ogarnęła moją matkę,
gdy dowiedziała się, że Sputnik będzie przemierzał niebo.
Wyprowadziła nas z domu i kazała patrzeć w niebo.
W dłoni trzymała sok grejpfrutowy i aż się nim zalała.
Taka była przejęta.
Zaraz po tym, jak w kosmos poleciały Sputniki…
wysłano i zwierzęta.
Te dokonania wprawiały wszystkich w osłupienie.
Pamiętam, że Rosjanie
odnosili w tamtych czasach same sukcesy i wyprzedzali nas o krok.
Stany musiały nadgonić.
1958 ROK - USA URUCHAMIAJĄ PROGRAM ZAŁOGOWYCH LOTÓW KOSMICZNYCH
Jeden z tych mężczyzn będzie pierwszym Amerykaninem w kosmosie.
Oto astronauci Amerykańskiego Programu Mercury.
„ASTRONAUCI”
Gdy uruchomiono program, udział chcieli w nim brać wojskowi.
Ustalono więc kryteria naboru na astronautów.
Każdy musi mieć:
dyplom szkoły pilotów marynarki lub lotnictwa,
1500 wylatanych godzin,
kwalifikacje na odrzutowce, przygotowanie inżynierskie,
180 cm wzrostu lub mniej.
Do kliniki Lovelace'a zgłosiło się 32 kandydatów,
aby przejść szczegółowe badania lekarskie.
Testy podzielono na te, które wykonuje się standardowo
oraz te, które stworzono dla Programu Mercury.
NASA wybrała dr. Lovelace’a, by określił wymagania dla astronautów,
którzy brali udział w programie.
Opracował więc badania, a potem je przeprowadzał.
Pytanie brzmi, czy zadanie doktora dobiegło końca?
Liczymy na dalszy udział w programie.
Nasi lekarze i technicy są w tej chwili nieco zmęczeni.
Moim ojcem był dr William Randolph Lovelace II.
CÓRKA DR. RANDY’EGO LOVELACE’A
Uśmiechał się, ale bywał też bardzo poważny.
Przede wszystkim był chirurgiem,
ale interesowało go lotnictwo,
a potem medycyna kosmiczna.
Zaproponowano mu, by został szefem medycyny kosmicznej dla NASA.
Fajne czasy.
Siedmiu astronautów przychodziło do nas na kolację prawie co wieczór.
Mieliśmy rozmawiać ze wszystkimi.
Tak też robiliśmy, jedliśmy razem,
co wieczór głosowaliśmy, którego z nich lubimy najbardziej,
o czym przy śniadaniu mówiliśmy ojcu.
Zawsze wygrywał Scott Carpenter.
To były niesamowite czasy.
Nabijali się z ojca i z jego badań…
Lecz darzyli go szacunkiem.
Uważam, że badania, które przechodziliśmy
u dr. Lovelace’a w Albuquerque
w porównaniu z innymi badaniami były dość wyczerpujące.
Trudno wskazać jedno badanie.
Jeśli weźmiemy pod uwagę, ile otworów jest w ludzkim ciele
i jak głęboko można do nich zajrzeć…
No i się wydało.
Sami zdecydujcie, które badanie byłoby dla was najtrudniejsze.
Mężczyźni jak odlani z formy.
Żadnych różnic w wyznawanych religiach,
w pochodzeniu ani czymkolwiek innym.
Wszyscy byli dokładnie tacy sami.
Ojciec gorąco popierał stworzenie zespołu kobiet astronautek.
Jako pionier kierujesz się instynktem.
Uważał, że kobiety mają do spełnienia rolę w kosmosie,
że posiadają cechy fizyczne i psychiczne,
które czynią je silniejszymi od mężczyzn astronautów.
Lovelace sprawdzał możliwości kobiet,
porównując wyniki ich badań z wynikami mężczyzn.
Z pewnością pomysł ten został wcielony w życie dzięki kobiecie,
z którą Lovelace się przyjaźnił, czyli Jackie Cochran.
Jestem Jacqueline Cochran. Chcę być pierwszą kobietą w kosmosie.
‎Każdy, kto spędził w powietrzu tyle, ‎co ja w ciągu 34 lat,
zapragnie pójść o krok dalej.
Jackie Cochran była moją chrzestną.
Floyd Odlum zasiadał w radzie dyrektorów. Chyba jej przewodniczył.
Był pierwszym przewodniczącym rady w klinice Lovelace’a.
Lovelace zwrócił się do Odluma i Jackie,
a oni sfinansowali badania.
LUTY 1960 ROKU - ZACZYNA SIĘ REKRUTACJA DO PROGRAMU „KOBIETA W KOSMOSIE”
Był to program dr. Lovelace'a. Prowadził go samodzielnie,
w oderwaniu od umowy z NASA.
Zaprosił 25 kobiet, by przyszły na badania,
‎podobne do tych, ‎które przechodzili astronauci.
Miał listę najlepszych pilotek.
Jako jedną z pierwszych zaprosił Jerrie Cobb.
LICENCJA PILOTA ZAWODOWEGO
Była świetną kobietą.
Dr Lovelace i generał Flickinger poprosili mnie,
żebym przeszła testy na astronautkę.
WYWIAD Z 1963 ROKU
‎Był rok 1959.
‎Obaj dopiero wrócili ‎z sympozjum w Moskwie.
Słyszeli, że Rosjanie szkolą kobiety na kosmonautki.
Podobno już od trzech lat.
Pomyśleli, że trzeba się spotkać i zacząć działać.
Spytali, czy jako pierwsza przejdę testy na astronautkę.
Natychmiast się zgodziłam.
Znałam Jerrie. Pilotowała Aero Commandery.
Dużo latała.
Zwłaszcza do Ameryki Południowej. Wiedziałam, kim jest.
Znałam Jerrie Cobb. Była dobrą pilotką.
Ja latałam równie dobrze.
Może się ze mną nie zgodzić, ale tak mi się zdaje.
Dlaczego Zachód odczuł potrzebę wysłania kobiety w kosmos?
Równie dobrze można spytać, czy trzeba posyłać tam mężczyznę.
Skoro wysyłamy w kosmos człowieka, niech leci najbardziej wykwalifikowany.
W niektórych obszarach przodują kobiety, a w innych mężczyźni.
Najlepiej wysłać oboje.
Obie jesteśmy z Oklahomy. Byłam akurat w Fort Sill.
Ona dzwoni i pyta: „Chcesz być astronautką?”.
Ja na to: „Oczywiście”.
Znałam Wally.
Wzięła mnie kiedyś na stronę podczas konkursu i powiedziała:
„Jestem w programie dla astronautów. To ściśle tajne”.
Pomyślałam: „Brzmi świetnie. Też chcę brać w tym udział”.
Napisałam do dr. Lovelace’a:
„Mam dobrą kondycję, jestem pilotką i chcę przejść pańskie badania”.
Odpisał mi i załączył wykaz,
który określał wymagania dla astronautek.
Najpierw pytają o całkowitą liczbę wylatanych godzin.
To mogę oszacować.
Potem pytają o nalot na odrzutowcach,
godziny wylatane balonami i przy skokach spadochronowych,
na wysokości powyżej 6000 metrów, 9000 metrów i 12000 metrów,
o szkolenie w komorze niskiego ciśnienia, przy dekompresji wybuchowej
i w kombinezonie półciśnieniowym.
Odpowiedziałam tylko na pierwsze.
Żadna z nas nie miała kwalifikacji. Ona była inżynierem.
Trzeba było nas przebadać.
LICENCJA PILOTA ZAWODOWEGO LINIOWEGO
LICENCJA PILOTA ZAWODOWEGO
LICENCJA PILOTA ZAWODOWEGO LINIOWEGO
„B” była na liście.
To idealnie pasowało do tego, kim była.
A była…
jednym z najlepszych pilotów w kraju, spośród mężczyzn i kobiet.
LICENCJA PILOTA ZAWODOWEGO
Skontaktowali się ze mną.
Wiedzieli, że latam.
Porozmawialiśmy o tym.
LICENCJA PILOTA ZAWODOWEGO
LICENCJA PILOTA ZAWODOWEGO LINIOWEGO
LICENCJA PILOTA ZAWODOWEGO
Podróżowałam po Europie, ale dotarły do mnie plotki,
że coś się dzieje, że wypytują o konkretnych ludzi.
Zaraz potem do mnie zadzwonili.
LICENCJA PILOTA ZAWODOWEGO LINIOWEGO
LICENCJA PILOTA ZAWODOWEGO
Powiedziałam szefowi, że zaproponowano mi udział w badaniach.
Odparł, że jestem mu potrzebna w pracy.
A więc rzuciłam ją, żeby pójść na badania dla astronautów.
LICENCJA PILOTA ZAWODOWEGO
Byłam najmłodsza.
Druga w kolejce, za Jerrie.
Może trzecia. Był luty 1961 roku.
KLINIKA LOVELACE’A
Badania były podzielone na trzy tury.
Pierwsza odbywała się w klinice w Albuquerque.
Rodzice mnie tam zawieźli i zameldowali.
Wchodziłyśmy osobno lub w parach.
Ja weszłam z Janey Hart, cudowną osobą.
LICENCJA PILOTA ŚMIGŁOWCOWEGO
Nie można było mieć dzieci, a Janey Hart miała ich ośmioro.
Byli jej tak ciekawi, że ją zaprosili.
Weszłyśmy razem, jako ostatnie.
Cała procedura trwała pięć dni, a badania były dość niesamowite.
Nikt nie wiedział, jak zachowają się nasze ciała
w zewnętrznych warstwach atmosfery ani jak my zareagujemy.
Badania były męczące, bardzo wnikliwe i długotrwałe.
Były nieco dokładniejsze od standardowych.
Przechodziłyśmy test za testem.
Miałyśmy badania czynnościowe płuc.
Niektóre badania nie były zbyt przyjemne.
Badania biochemicznego składu ciała.
Inne były nietypowe.
- Robiono nam zdjęcia każdego zęba. - Niektóre badania były dziwne.
Prześwietlili mi każdą kostkę.
Prześwietlali nas bez końca.
Dali mi dwa naczynka, jedno z napisem „mocz”, a drugie „stolec”.
Miałam ubaw. Śmiałam się z niektórych rzeczy.
Nie wiedziałam, co to stolec.
Może chodziło o „stołek”, na którym siadam w Taos, by doić krowy.
Pytałam ich, o co chodzi.
Odpowiedzieli, że stolec oddaje się w łazience.
A ja na to: „Tego chcecie?!”.
Powiem ci coś w tajemnicy.
Codziennie robili nam lewatywy.
Nie do wiary!
Działy się tam dziwaczne rzeczy.
Wstrzykiwali mi do uszu wodę, minus 12 stopni Celsjusza.
Wtedy ciało przestaje działać.
Nie masz nad nim kontroli.
Tak, pamiętam.
Nie podobało mi się, ale cóż.
Robili im okropne rzeczy.
Żadne z badań się nie wyróżniało.
Po tym, jak wyszłam, na rozmowę przyszła Jacqueline Cochran.
Też przechodziła badania.
Potem mieli wręczyć jej wyniki.
Powiedzieli mi: „Nie będzie zadowolona”.
Okazało się, że nie będzie mogła brać udziału w programie.
Zasmuciło ją to.
Była już za stara na to, żeby brać udział w lotach kosmicznych.
Ale jej to nie obchodziło.
Chciałabyś zostać astronautą, czy też astronautką?
Z całego serca.
Wiek jest bez znaczenia, póki ma się zdrowie i energię.
A ja mam.
Wiesz, co robiłam po testach?
- Co takiego? - Grałam w golfa
i gotowałam obiad.
Ostatniego dnia oznajmili, że przeszłam.
To wiele dla mnie znaczyło.
Było mi miło, gdy lekarze uznali,
że dobrze wypadłam na badaniach.
To niebywałe, że po dziewięciu ciążach
jej ciało było nadal w formie.
Z około 23 kobiet przeszło tylko 13.
Później, gdy „B” rozmawiała z Randym Lovelace’em,
on zachwycał się dokonaniami tych wszystkich kobiet.
KWIECIEŃ 1961 ROKU - ZSRR SZYKUJE SIĘ DO WYSŁANIA CZŁOWIEKA NA ORBITĘ
Oczywiście śledziłam działania Rosjan.
Lot Jurija Gagarina w kosmos
był wydarzeniem niezwykłym.
Wielka rzecz. Wszyscy byliśmy tego świadomi.
Zdawaliśmy sobie sprawę z tego, że konkurujemy z Rosją,
ze Związkiem Radzieckim.
Mieliśmy wyścig kosmiczny
i naukową przygodę zarazem.
Myślałam sobie: „Dlaczego to nie Amerykanie?”
Takie panowały nastroje.
Rosjanie się przechwalali,
wyraźnie wyprzedzali nasz program kosmiczny.
Członków misji Mercury przygotowywano do rywalizacji.
Trzy, dwa, jeden, zero.
Startujemy.
Wszystko gra. Startujemy, zaczynamy odliczanie.
MAJ 1961 ROKU - ALAN SHEPARD PIERWSZYM AMERYKANINEM W KOSMOSIE
JEGO SUBORBITALNY LOT TRWA 15 MINUT
Przypinali ich do foteli, wysyłali w niebo i sprowadzali na ziemię.
„Hura, już jestem. Leciałem, ale nie sterowałem”.
TYMCZASEM KOBIETY SZYKUJĄ SIĘ DO DRUGIEJ TURY BADAŃ
Druga tura odbywała się w Oklahoma City. Zatrzymałam się u Jerrie.
To były testy psychologiczne.
Słyszałem o teście polegającym na zanurzeniu w zbiorniku z wodą.
Na długi czas traci się pięć podstawowych zmysłów.
Był to interesujący eksperyment.
Odizolowują cię w zbiorniku z ciepłą wodą.
Zbiornik stał w dużym pomieszczeniu.
Do uszu włożyli mi zatyczki.
Pod plecy miałam podłożyć gumę piankową
i leżeć na wodzie tak długo, jak to możliwe.
Weszłam do wody, rozluźniłam się, ręce i nogi wyciągnęłam na boki.
Pomyślałam: „Coś tu nie gra”.
Chlapnęłam wodą i nie poczułam jej.
Ochlapałam twarz, nie czułam wody.
Nic czułam nic.
Fascynowało ją to, że w komorze deprywacji sensorycznej
kobiety chętnie zostałyby na zawsze,
podczas gdy mężczyźni nie dawali rady, wychodzili z siebie.
Nic się wtedy nie czuje.
Dla mnie było to odprężające i kojące.
Dużo się działo, zanim tam weszłam, więc ucieszył mnie ten odpoczynek.
Spędziłam tam rekordowe dziewięć i pół godziny.
Tymczasem większość osób, przeciętnych dorosłych,
po trzech godzinach dostaje halucynacji.
Chodzi o to, że temperatura wody oraz wilgotność w pomieszczeniu
odpowiadały idealnie temperaturze mojego ciała,
więc czułam się jak w stanie nieważkości, leżąc na wodzie.
Naukowcy uważali, że tak wygląda podróż w kosmos.
Leżałam tam.
Chyba usnęłam na minutę lub dwie.
Myślałam, jak cudownie byłoby
znaleźć się tam i czuć tę lekkość.
To była wolność.
Możesz spojrzeć w górę, zobaczyć gwiazdy, Księżyc i Słońce.
Zastanawiałam się, jak to działa.
Nie znałam odpowiedzi.
Lecz o tym wszystkim myślałam.
Pływanie w morzu gwiazd. To mój cel.
WRZESIEŃ 1961 ROKU - „KOBIETA W KOSMOSIE” TRZECIA TURA BADAŃ ZAPLANOWANA
Trzecia tura badań była na Florydzie, z marynarką wojenną.
Miałyśmy jechać wszystkie naraz, cała trzynastka.
Spotkać się po raz pierwszy.
To list od Jacqueline Cochran.
„Dr Randolf Lovelace II z Fundacji Lovelace’a
powiadamia o zaproszeniu do Pensacoli, w stanie Floryda,
na serię badań,
które rozpoczną się 18 września 1961 roku.
Gorąco zachęcam do udziału”.
Przygotowanie do lotów odrzutowcami i trening przeciążeniowy.
Czekało nas wiele ciekawych rzeczy.
Pilotowanie odrzutowców, na to czekała.
Dostały bilety i rozkłady. Wszystko było gotowe.
Miałyśmy się tam zgłosić bodajże w poniedziałek. Pamiętam, jak „B” Steadman mówiła, że spakowała kije golfowe.
Wtedy o wszystkim usłyszała NASA.
Nie wiedzieli nic o programie dr. Lovelace’a.
„Z przykrością zawiadamiamy o odwołaniu badań w Pensacoli.
Ta część programu prawdopodobnie nie zostanie przeprowadzona.
Przydzielone środki można zwrócić do Fundacji Lovelace’a”.
I jeszcze to.
„Pani Cobb poinformowała nas z Waszyngtonu, że nie zdołała
cofnąć decyzji odraczającej badania na Florydzie.
Przepraszam za tak późną informację. To nieodwołalne”.
Gdy doktor miał już wyniki, a poszło nam lepiej mężczyzn,
powiedział nam o tym, ucieszyłyśmy się.
Zawiózł wyniki do Waszyngtonu.
Powiedzieli mu tam:
„Nie potrzebujemy astronautek. Odpuść sobie”.
NASA nie paliła się do tej inicjatywy.
Jestem pewien, że byli zaskoczeni i to bardzo,
że kobietom tak dobrze poszło.
Nie chcieli tego programu. Koniec kropka.
Dla Lovelace’a to było jak policzek, największy w życiu.
Sytuacja była… dobijająca.
Pękło mi serce.
Chciałam dalej brać w tym udział.
Ale przychodziły kolejne listy od Jerrie Cobb:
„Nie traćcie nadziei. Nie rezygnujcie z latania.
Może uda nam się wznowić program”.
Niedługo później
byłam na lotnisku, gdzie szkolono z pilotowania helikopterów.
Pomyślałam: „Nauczę się i tego”.
Mężczyźni byli zazdrośni, że za sterami siedzi kobieta.
Parkowali bardzo blisko hangaru.
Trochę się bałam poderwać maszynę i wzbić w powietrze.
Ale strach odsunęłam na bok.
Zamierzałam walczyć dalej.
Byłam zawiedziona.
Zdecydowałam, że chcę odejść od nauki pilotażu
i spróbować sił w innych dziedzinach latania.
Zaczęłam pracować dla firmy Beech Aircraft Corporation.
Szykowali się do wypuszczenia nowego modelu samolotu - Musketeera.
Tylko dwie kobiety w USA latały u producentów samolotów.
Jedną z nich była Jerrie Cobb z Aero Commander.
Druga to Joyce Case latająca w firmie Beech Aircraft.
Szykowali się do wypuszczenia modelu Musketeer.
Mieli latać trzema samolotami w 48 stanach przez 90 dni,
promując ten model.
Skoro wśród trzech pilotów były dwie kobiety,
miałyśmy darmową reklamę.
Zawsze latałyśmy w sukienkach i butach na obcasie.
Ciężko pracowałyśmy i dużo latałyśmy.
Latałyśmy w szyku.
Kiedy zaczynałyśmy, nic o tym nie wiedziałyśmy.
Po kilku dniach już całkiem dobrze nam szło.
W pierwszym roku wprowadziłyśmy 80 zmian do tego modelu.
Byłyśmy pilotkami doświadczalnymi.
Dostałam pracę tuż po testach.
Pojechałam do Kalifornii do Center Aviation.
Kupiłam sobie Stearmana i nauczyłam się akrobatyki.
Uwielbiam latać.
Kocham akrobatykę.
Mogę poczuć tę wspaniałą wolność. Grawitacja na mnie nie działa.
Można robić to, co się chce.
Tak czuję i tak myślę.
To wolność.
Marzę o kosmosie.
Chcę się tam znaleźć.
To część mnie.
Jak się tam znajdę?
Uruchomię wyobraźnię.
Nie jestem odrzutowcem. Nie jestem człowiekiem.
Jestem wznoszącym się duchem.
Odbiór.
- 15 sekund. - Bezpiecznego lotu.
Z Bogiem!
LUTY 1962 ROKU 10 MIESIĘCY PO JURIJU GAGARINIE
JOHN GLENN WYSTRZELONY NA ORBITĘ ZIEMI
Glenn, jako pierwszy Amerykanin, wykonał lot orbitalny.
Odbiór. Opuściłem Cape, lecę dalej.
Kapsuła jest w dobrym stanie.
Bądźmy szczerzy,
lecisz tam w nieprzetestowanej maszynie.
Naprawdę nikt nie wie, co się wydarzy.
Odbiór. Grawitacja zero, wszystko gra.
Kapsuła się obraca.
Widok jest niesamowity.
Cenię Glenna za odwagę.
Wszystkich cenię za odwagę.
Friendship 7, tu Cape, odbiór.
Tu Friendship 7. Kula ognista na zewnątrz.
Za tę samą odwagę cenię również kobiety.
Ich chęć do wzięcia udziału w nieznanym
dorównywała sile i odwadze mężczyzn.
Wówczas Jerrie skontaktowała się z kobietami i powiedziała:
„Naróbmy szumu, bo nas oszukali
i nie pozwolili jechać do Pensacoli na dalsze badania.
Tajemnica wyszła na jaw”.
LIPIEC 1962 ROKU - GRUPA MERCURY 13 ZWRACA SIĘ DO KONGRESU
KOBIETY CHCĄ MIEJSCA W KOSMOSIE
Jerrie Cobb i Janey Hart postanowiły stanąć przed komisją senacką
i walczyć o wznowienie programu.
Janey Hart miała wpływy polityczne.
CO Z KOSMONAUTKAMI? ŻONA SENATORA BRONI KOBIET
Ojca wybrano do Senatu.
Wcześniej był zastępcą gubernatora stanu Michigan.
Janey i Jerrie Cobb uważały,
że Kongres wpłynie na NASA, by wyrażono zgodę.
ASTRONAUTKI BŁAGAJĄ O MIEJSCE W KOSMOSIE
„Panie Cobb i Hart,
jeśli mamy zgodę, rozpoczynamy przesłuchanie”.
Janey wygłosiła oświadczenie wstępne.
„Sądzę, że kobiety powinny brać udział w badaniach kosmicznych.
Niewyobrażalnym dla mnie jest to,
żeby przestrzeń kosmiczna była dostępna tylko dla mężczyzn,
jak jakiś lokal dla panów.
PRZESŁUCHANIA W SPRAWIE DOBORU ASTRONAUTÓW
Sto lat temu nie do pomyślenia było,
żeby kobiety pracowały jako sanitariuszki.
Są wątłe i uczuciowe,
nie zdołają znieść okropieństw wojskowego szpitala polowego.
W końcu pozwolono spróbować kilku kobietom,
pod warunkiem, że były brzydkie i w średnim wieku.
Ponoć brzydkie kobiety mają silniejszy charakter.
Panie Przewodniczący,
uważam, że kobieta w kosmosie to nic bardziej osobliwego
niż kobieta w szpitalu polowym sto lat temu”.
Ma pani ośmioro dzieci.
Czy kobietom astronautkom trudno będzie mieć też rodziny?
A w jakiej kolejności?
To ja pytam panią.
Urodziłam ośmioro dzieci i teraz je wychowuję,
a przy tym mam na koncie 2000 wylatanych godzin
oraz doświadczenie lotnicze.
Pomagałam też mężowi przy kampaniach.
Oznacza to, że efektywnie wykorzystałam czas,
poza posiadaniem dzieci.
Nie uważam, bym zaniedbywała przy tym życie rodzinne.
Ale o to trzeba by pewnie zapytać dzieci.
Urodziła ośmioro dzieci w dziesięć lat i dawała sobie radę.
Wyprawa w kosmos nie była więc wielkim wyzwaniem.
W wywiadzie zapytali ją: „Dlaczego chce pani lecieć na Księżyc?”.
Ona odparła: „Jakby pan miał ośmioro dzieci, też by pan chciał”.
„Pani Cobb, wygłosi pani oświadczenie?”
Pani Cobb: „Tak”.
My, kobiety pilotki, które chcą uczestniczyć w wyprawach kosmicznych,
nie próbujemy toczyć wojny płci.
Chcemy jedynie mieć swoje miejsce w kosmicznej przyszłości naszego narodu,
bez dyskryminacji.
Prosimy jako obywatelki narodu
o to, by móc uczestniczyć poważnie i szczerze
w tworzeniu współczesnej historii, tak jak kobiety robiły to w przeszłości.
Żaden naród nie wysłał w kosmos kobiety.
Zgłaszamy 13 pilotek ochotniczek”.
Czy kobiety są dyskryminowane w programie kosmicznym?
Nie do końca chodzi o dyskryminację.
Zasady ustalono tak, by niemożliwym było
spełnienie wymagań na astronautów przez kobiety.
Jeden z wymogów, będący pułapką dla kobiet, zakładał,
że wszyscy są pilotami doświadczalnymi, z uprawnieniami na odrzutowce,
a w większości pilotami myśliwców.
To kwalifikacje, których nie zdobyła żadna kobieta.
Ale zdobyć ich nie mogła, bo kobietom zakazano pilotować myśliwce.
Takie było prawo.
Eisenhower je wprowadził: myśliwce mogli pilotować tylko mężczyźni.
Nie powinny zostać astronautkami, bo…
mężczyźni są bardziej dojrzali od kobiet.
Kobiety powinny mieć takie same prawa jak mężczyźni.
Jeśli się kwalifikują i chcą lecieć, trzeba je przeszkolić i wysłać.
Uważam, że tak, bo są lżejsze i małe…
Powinny mieć szansę.
- A jak pani sądzi? - Nie zgadzam się.
Kobiety nie są wystarczająco sprawne, by być astronautkami.
Kobiety powinny być astronautkami.
Jeśli są sprawne i trzeźwo myślą, niczym nie różnią się od mężczyzn.
W sumie mniej kobiet chodzi do psychiatrów,
więc to pokazuje, jak silne są psychicznie.
DRUGI DZIEŃ PRZESŁUCHAŃ
Ludzie prowadzący przesłuchania byli pod wrażeniem astronautów,
którzy przyszli składać zeznania.
Scott Carpenter i John Glenn przedstawili swoje stanowiska.
John Glenn był bohaterem. Bogiem.
Bogiem kosmosu.
John Glenn. Tak.
Niezbyt uwielbiany w naszej rodzinie, zwłaszcza przez matkę.
Glenn wygłosił oświadczenie.
„Faktem jest,
że mężczyźni wyruszają na wojny, pilotują samoloty,
wracają, pomagają je tworzyć, budować i testować.
Brak kobiet w tym kręgu wynika z porządku społecznego”.
„Jeśli kobiety udowodnią, że są lepsze od mężczyzn,
przywitamy je z otwartymi ramionami, ku uciesze tłumów”.
Akurat.
Jeśli znalazłyby się kobiety lepiej wyszkolone od pana,
jak powitałby je pan w programie?
Bardzo serdecznie.
„Wyobrażacie sobie pilotkę odrzutowca lub niebezpiecznego samolotu?”
„Broń Boże!”
Ale Jacqueline Cochran latała na odrzutowcach.
Pobiła wszelkie rekordy.
Miała dostęp do odrzutowców,
bo jej mąż, Floyd Odlum, budował je dla wojska.
Udowodniła, że kobiety mogą pilotować odrzutowce.
Gdy rozpoczęły się przesłuchania w Kongresie, zeznawała.
Oczywiście Floyd Odlum i Jackie Cochran
gorąco popierali Fundację Lovelace’a.
Nie traciłam nadziei.
A to dobre.
O rety.
W zeznaniu Jacqueline Cochran czytamy:
„Męskie wyprawy kosmiczne są niezwykle kosztowne,
a także pilne z uwagi na interesy narodowe,
więc wybierając astronautów, naturalnym i właściwym było
wyłonić ich z grupy mężczyzn pilotów, którzy już dowiedli,
poprzez testowanie samolotów oraz szybkie latanie precyzyjne,
że są doświadczeni, kompetentni i wykwalifikowani,
by sprostać wyzwaniom w nowym otoczeniu.
Z tego, co wiem z gazet,
nie chcemy spowalniać naszego programu,
a będziemy musieli, z konieczności,
zmarnować ogromną ilość pieniędzy, jeśli przyjmiemy dużą grupę kobiet,
bo tracimy je przez małżeństwa”.
Szokujące.
Dlaczego Jacqueline Cochran to zrobiła?
W zasadzie wyeliminowała kobiety z programu kosmicznego.
Jak ona mogła z tym żyć, nie wiem.
Najgorsze w przesłuchaniach było to,
że Jackie się od nas odwróciła.
Janey i Jerrie liczyły, że Jackie Cochran je wesprze.
A Jackie nie zrobiła tego, czego się spodziewały.
- Szok. - Były wstrząśnięte.
Jacqueline Cochran…
w pewnym sensie zawsze współpracowała z wojskiem.
Została przekonana przez dowództwo, przez generałów,
że jeśli będzie się upierać,
wpłynie to negatywnie na program.
Może nawet doprowadzić do jego wstrzymania.
Istny absurd. Ale kupiła to.
WYWIAD HISTORII MÓWIONEJ
Wzięli moje zeznanie.
Rozesłałam je i dostałam odpowiedź „zatwierdzone”
przez szefa sztabu lotnictwa,
szefa sztabu marynarki wojennej i wojsk lądowych.
Był tam dopisek: „Właśnie to powiem.
Jeśli się nie zgadzacie, nie będę zeznawać i nic nie powiem”.
Jackie Cochran nie była feministką.
Dla mnie definicja feministki brzmi następująco:
ktoś, kto broni kobiet i działa na ich rzecz.
Jackie broniła siebie.
Gdyby należała do trzynastki,
jej postawa i zeznania,
wszystko, co mówiła na przesłuchaniu, byłyby inne.
Potem wiceprezydent Johnson odwołał program.
Kobietom szło zbyt dobrze.
Zachował się list podpisany przez Lyndona Johnsona.
To on powiedział: „Program ma się zakończyć”.
I złożył podpis.
ZAKOŃCZMY TO NATYCHMIAST!
Jego słowa brzmiały: „Zakończmy to natychmiast”.
Ponoć Lyndon Johnson powiedział:
„Wiesz, kobiety mają swoje okresy”.
Można by to napisać na pudełku tamponów,
że można latać, kiedy ma się okres.
Typowe zachowanie mężczyzn w tamtych czasach, tak oceniali kobiety.
Istniało wiele sposobów na to,
by powstrzymać kobiety przed tym, co chciały osiągnąć.
Wiązało się to również z tym,
że mężczyźni chcieli pozostać w centrum uwagi,
ponieważ byli bohaterami naszych czasów.
Jedna piękna kobieta astronautka
zwyczajnie zdominowałaby wiadomości…
do tego stopnia, że pozostała siódemka zastanawiałaby się:
„Co poszło nie tak i gdzie są moje pieniądze?”.
Jeśli dżentelmeni, którzy skreślili zespół Mercury 13,
czuliby się pewnie,
zachowaliby się inaczej.
W środku byli jednak małymi przestraszonymi chłopcami.
Wiemy, dlaczego do tego nie doszło.
Wszystko sprowadza się do…
niepostępowych uprzedzeń.
Byli wrogo nastawieni.
To był męski światek.
Nie było w nim miejsca dla kobiet.
Byłam zawiedziona. Wiedziałam, że dobrze mi poszło.
Ale im to nie pasowało. Nie podobały im się nasze działania.
Wszystko się skończyło.
Po wielu latach Jackie przyznała,
że było jej wstyd, żałowała…
Wstydziła się. Powiedziała mi to.
Jeśli chcemy wyprzedzić Rosjan, najpierw musimy ich dogonić.
Kiedy to może nastąpić
i jaka będzie ich następna misja w kosmosie?
Trudno określić pozycję w wyścigu,
jeśli działania przeciwnika owiane są tajemnicą,
gdy nie wiadomo, co robi. Nie wiemy, z czym się ścigamy.
Nic pan nie wie? Ich kolejna misja już wkrótce.
Nic a nic. Nie mam tajnych informacji.
Wszystkiego dowiaduję się z gazet.
CZERWIEC 1963 ROKU
WALENTINA TIERIESZKOWA MA ZOSTAĆ PIERWSZĄ KOBIETĄ W KOSMOSIE
Walentina,
mimo że była Rosjanką, a wolałybyśmy Amerykankę,
pomogła programowi.
To był odważny krok z jej strony, że wspięła się na tę maszynę,
dała się wystrzelić w kosmos i czekała na rozwój wydarzeń.
WALENTINA OKRĄŻYŁA ZIEMIĘ 48 RAZY
BBC, WIADOMOŚCI
Walentina była skoczkiem spadochronowym.
Wolałybyśmy, żeby była pilotką.
Ale sam fakt, że kobieta poleciała w kosmos,
był przełomowy.
Bardzo ją podziwiałyśmy.
To było kolejne ogromne zwycięstwo propagandowe dla Rosjan.
„B” siedziała i myślała, jak głupi byli ci mężczyźni.
BRAWO, WALIA!
Rosjanie mają kosmonautkę.
Czy w programach kosmicznych
jest według pana miejsce dla kobiet?
Mogliśmy wysłać kobietę w kosmos…
ASTRONAUTA PROJEKTU MERCURY
…w drugim orbitalnym locie Mercury-Atlas.
Mogliśmy wystrzelić kobietę, taką samą jak Walentina,
żeby poleciała zamiast szympansa.
Cóż…
Matka była bardzo zła.
Była wściekła. I taka pozostała.
Zakończenie programu sprawiło, że poszła w stronę radykalizmu.
Była jedną z założycielek NOW,
Narodowej Organizacji Kobiet.
Zaproszono ją tam po przesłuchaniach.
SUPERBOHATERKI TO NIE MIT, AMERYKO
Zabiegała o prawa kobiet w dzień i w nocy,
tygodniami, miesiącami,
aż ludzi wokół niemal zaczęło to męczyć.
MARZEC 1965 ROKU
NASA WYSYŁA DWUOSOBOWY STATEK KOSMICZNY PIĘĆ MIESIĘCY PO ROSJANACH
MĘSCY SZOWINIŚCI, STRZEŻCIE SIĘ
WSZYSTKIE KOBIETY SĄ PIĘKNE
NARODOWA ORGANIZACJA KOBIET
MATKI RÓWNYMI OBYWATELAMI!
LIPIEC 1969 ROKU - NASA PRÓBUJE POKONAĆ ROSJAN W DRODZE NA KSIĘŻYC
PRECZ Z RASIZMEM, SZOWINIZMEM, KAPITALIZMEM
MĘŻCZYŹNI BYLI NA KSIĘŻYCU, DZIŚ KOBIETY OCALĄ ŚWIAT
To mały krok dla jednej kobiety…
ale wielki skok dla wszystkich kobiet.
Macie 15 minut, potem wracajcie do modułu księżycowego. Odbiór.
W porządku.
Do roboty. Sarah, pobieramy próbki.
Wyprawa na Księżyc była takim wydarzeniem w latach 60., którym mogliśmy się dzielić z dumą.
Świetna przejażdżka, choć sterowanie nie jest proste.
O ile bardziej znamienne byłoby to wydarzenie,
gdyby to kobieta stanęła na Księżycu.
Straciliśmy ogromną szansę.
Nasze życie znacząco by się zmieniło.
Nie tylko w kontekście zdobywania wykształcenia,
ale i zajmowania stanowisk u władzy…
WITAJ W DOMU, JANEY
…wdrażania praktyk i polityk, które odzwierciedlałyby
ludzką stronę kobiet,
w przeciwieństwie do odważnej natury mężczyzn.
NASZA BOHATERKA
Miałoby to niesamowicie pozytywny oddźwięk.
Wzmocniłoby pozycję kobiet
i obaliło przekonanie,
że w tym kraju kobiety nie mogą robić tego, co mężczyźni.
WITAJ, GENE NORA
Chciałabym przejść się po Księżycu.
Marzę, by wbić amerykańską flagę w skorupę Księżyca…
oddać honory…
zebrać kilka kamyków, które są dziś warte krocie…
i wykonać zadania, które by mi wyznaczono.
Byłabym zachwycona.
Mogłam tam chodzić. Miałabym frajdę. Dałabym radę.
Bo wiem, że mężczyźni dali.
Mogłam robić to, co oni.
ELMIRA, NOWY JORK 1961 ROK
Dorastałam w Elmirze.
Mieści się tu Narodowe Muzeum Szybownictwa.
ASTRONAUTKA
Gdy byłam mała, obserwowałam szybowników
i zastanawiałam się, jak by to było tam na górze.
Pomyślałam, że w przyszłości chciałabym latać.
Gdy dorosłam, postanowiłam zostać astronautką.
Nie myślałam, że to nie dla mnie, bo nie jestem mężczyzną,
tylko, że po prostu zostanę kobietą astronautką.
SIŁY POWIETRZNE USA
Wojsko uruchomiło szkolenia lotnicze dla kobiet w 1976 roku.
Byłam w pierwszej grupie pilotek wojskowych,
prosto po college’u.
To był program pilotażowy.
Wiedziałyśmy, że jeśli oblejemy,
kobiety już nie będą mogły latać.
Bardzo się przykładałam. Z nikim nie randkowałam.
Nie miałam bujnego życia prywatnego.
Najważniejsze było to, by stać się jak najlepszą pilotką.
Kochałam lotnictwo wojskowe. Z całego serca.
Nikomu jednak nie wyjawiłam, że chcę być astronautką.
Wiedziałam, że mi na to nie pozwolą.
Poleciałam akurat na oblot, a później wróciłam do dywizjonu.
Na tablicy wisiała żółta karteczka z napisem: „Dzwoń do NASA”.
Mogła to być moja jedyna szansa.
Telefon odebrał John Young.
To on chodził po Księżycu w ramach programu Apollo.
Od razu zapytał, czy chcę zostać astronautką.
Odparłam, że tak.
Opowiedział mi szczegółowo, co miałabym robić w Centrum Lotów.
Spytałam jeszcze, czy będę pilotką, czy specjalistką misji.
Odparł, że będę pilotką.
Pierwszą kobietą za sterami promu kosmicznego.
Panie prezydencie, pani Clinton,
administratorze Goldin,
to dla mnie ogromny zaszczyt, że mogę tu dzisiaj być.
Pragnę zaznaczyć, że sama bym tu nie dotarła.
Wiele kobiet na przestrzeni tego stulecia przecierało szlaki i podbijało przestworza.
Począwszy od pilotek akrobacyjnych,
przez Pilotki Kobiecych Sił Powietrznych z czasów II wojny światowej,
aż po kobiety programu Mercury z lat 60.,
które przeszły wymagające badania medyczne.
Te kobiety były moimi wzorcami, inspirowały mnie.
Bez nich by mnie tu nie było.
Pragnę im za to podziękować.
Kobiety z zespołu Mercury 13 to moje bohaterki.
Łączy nas więź, bo jesteśmy pilotkami.
Zaprosiłam je na mój start.
Kiedy NASA dowiedziała się, kim są te kobiety,
skreśliła je z mojej listy i wpisała na listę VIP-ów.
Gdy pojawiła się Eileen Collins,
zadzwonili do mnie, dostałam zaproszenie na jej start.
Mieli konferencję prasową.
Astronauci stali na scenie w dużym holu.
Eileen dostała mikrofon.
Nim cokolwiek zrobiła, powiedziała: „Pragnę przywitać zespół Mercury 13”.
Wskazała na nie. I dodała: „Czy mogą panie wstać?”
Odczytała ich nazwiska.
I powiedziała:
„Gdyby nie zespół Mercury 13, dzisiaj by mnie tu nie było”.
Byli bardzo uprzejmi i otwarci w stosunku do nas.
Nigdy nie zapomnę, jak astronauci wstali i bili nam brawo.
Silniki odpalone, Columbia, startujemy.
Sięgamy szczytów dla kobiet i astronomii rentgenowskiej.
Tu Columbia. Mamy kłopoty z ogniwem paliwowym.
Przyjęliśmy. Sprawdzamy to.
Miało to dla nas ogromne znaczenie: poznać Eileen
i patrzeć, jak wzbija się w niebo.
Cudownie, myślę: „Ona siedzi za sterami.
Ta kobieta siedzi za sterami”.
Poczułyśmy się spełnione. Nasza misja nie poszła na marne.
Dzięki nam ludzie zaczęli myśleć: „Kobiety mogą to zrobić”.
Houston, widzicie moment rozmieszczenia,
zaraz odpalamy, jak tu cicho.
Gdy mówię o przyszłości wypraw kosmicznych,
powtarzam młodym ludziom jedną rzecz:
Po Księżycu chodziło 12 ludzi, sami mężczyźni.
Takie panowały zasady kulturowe na świecie w latach 60.
Możesz pierwsza chodzić po Księżycu, jeśli chcesz być astronautką.
Przekazuję to młodym ludziom.
Może to kobieta jako pierwsza stanie na Marsie.
Mamy Eileen i inne astronautki.
Jedne to inżynierki, inne pilotki.
Chciałabym coś przekazać młodym ludziom.
Wybierajcie nauki ścisłe.
Zdobądźcie dyplom inżyniera.
Idźcie do NASA.
Zainteresujcie się kosmosem, lataniem.
Zostańcie pilotami, instruktorami pilotażu.
Jeśli tego chcecie, zróbcie to. Właśnie to kocham.
PAMIĘCI PAMELI NEVILLE-SINGTON, 1959-2017